En zij zeulde haar dochtertje over de schouder door het oorlogsgewoel

Geplaatst op 12 mei 2016 door - 5799 keer bekeken

Foto En zij zeulde haar dochtertje over de schouder door het oorlogsgewoel

‘Wist je dat je ratten eet als je radeloos bent van de honger?’ In het eerste jaar van haar parkinson besloten we de vroegste jeugd van Ellen te boekstaven voor met name de kleindochters. Ellen tastte in concentratie haar geheugen af. Zij vertellen en ik schrijven, ik schrijven en zij weer verder vertellen. Ellen ging terug in de tijd en ons huis vulde zich met de geur van trassi. Een bijna vergaan exemplaar uit 1947 van het Engelstalige blad The Warrior kwam uit een schoenendoos tevoorschijn. Catherine Baird portretteerde Elleke Palstra als een ‘prachtig, weliswaar spichtig, lichtbruin getint meisje - een kind met grote donkerbruine ogen, en met lang en een beetje krullend zwart haar. Ze leek op een cherubijntje, een klein engeltje.’

Die peuter, zo herinnerde ooggetuige Catherine Baird zich na het oorlogsgewoel in de Gordel van Smaragd, ‘hield zich kranig als wij in vieze stinkende en bloedhete treinen, en daarna ook nog urenlang te voet onder de ongenadig straffende tropenzon, op onbarmhartige wijze van het ene gevangenenkamp naar het andere werden gesleept. Het was op één van die barbaarse tochten door de bushbush van Java dat Elleke met een hoog stemmetje tegen een oude vrouw gilde: ‘Niet mopperen.’ Ondanks onze uitzichtloze ellende moesten we allemaal lachen om die wijsneus. Ik zie nog het beeld voor me van moeder Beatrice die haar dochtertje over de schouder meezeulde. Het zweet gutste van haar gezicht op de rug van het kind. Beatrice hield haar blik stijf gericht op die eindeloze, bloedhete straat voor ons. En toen klonk weer dat iele kinderstemmetje dat uitschreeuwde: ‘Mam, kijk naar de sterren’. Alle voort sloffende vrouwen richtten als op commando de blik omhoog.’

Hoe oud Ellen toen was? Waarschijnlijk drie. Het kampleven sloopte de geïnterneerden. Ze kregen beriberi, dikke benen door vitaminegebrek. Zaten onder de luizen. Ze werden kierewiet vanwege alle insecten die wegvraten wat in hun buurt kwam. De gedetineerden raakten aan de racekak. De moeder van Ellen trad op als woordvoerster van andere opstandige gevangenen en onderging lijfstraffen zoals onder water dompeling. Beatrice liep dysenterie op, maar ook paratyfus en cholera.

Twee dagen voordat Nederlands-Indië capituleerde, werd Ellen geboren in het ziekenhuis van Bandoeng. In de wijde omtrek vielen de bommen. De enige tastbare herinneringen aan haar eerste levensjaren vormen het gebutste tinnen drinkbekertje, de houtskooltekening die een onbekend gebleven medegevangene van haar had gemaakt, de donkergroene kledingkist van de repatriëring, de kampfoto met stempel voor een zoveelste gevangenenkamp, en het krantenartikel. Moeder en dochtertje, ook vader en beide zoons, ze overleefden allemaal de oorlog. Maar zowel Beatrice als haar tweede zoon Wiebe stierven tussen hun zestigste en zeventigste in een psychiatrische kliniek. Toen de dementie bij Ellen voortschreed en ze niet meer thuis kon wonen, zei ze eens: ‘Ik ben achter prikkeldraad geboren, ik ga ook achter prikkeldraad dood’. Ze corrigeerde zichzelf. ‘Het waren op Java bamboematten. Zoals in het verpleeghuis cijfersloten. Opgesloten en niet anders dan dat.’ 

‘Huil maar’, heb ik Ellen de afgelopen zeven jaar dikwijls gezegd. Het voelde zo onrechtvaardig, die parkinson en dementie. Gezondheid wordt als een vanzelfsprekendheid beleefd, totdat. Gelukkig beschikken we over een verpleeghuis dat zijn tijd vooruit is. Ellen is er hotelgast. Ze komt en ze gaat. Ik kan bij haar blijven slapen zo vaak ik wil. Samen in één bed, zo vertrouwd. Maar vandaag schrijnt het te lezen dat vrienden vandaag in Amsterdam naar de voorstelling Anne gaan. Wat had ik dat ook nog graag gedaan met mijn prachtige lichtbruin getinte meisje met grote donkerbruine ogen.

Het is weer 4 mei. De zon komt op. Vanavond om acht uur is het weer zover. De Dodenherdenking blijft voor ons belangrijk. Zoals ook de jaarlijkse herdenking op 25 augustus op Bronbeek van de Japanse vrouwenkampen op Java. Ellen liet op Bronbeek elk jaar weer haar ogen dwalen over de onafzienbare lijst met namen van personen die tussen maart 1942 en eind 1945 in de kampen hadden geleden. Ook haar eigen naam kwam ze tegen. Het deed haar veel. Dan kneep ze stevig in mijn hand als om te zeggen: help me door dit moment heen. Vandaag weer 4 mei. De vlag wappert weer halfstok. Het belooft mooi weer te worden vandaag. Ik zal enkele mensen uitnodigen voor met Ellen en mij in de achtertuin. Ik ga een pan rijk gevulde katjangsoep maken met kroepoek erbij. We mogen het leven genieten - dat voorrecht is in Europa en in de Pacific bevochten en door miljoenen met hun eigen leven betaald. Vanavond schuift Ellen even na achten weer in rolstoel langs het monument in Vleuten, de vogelgeluiden vanuit de boomtoppen zullen ons opnieuw herinneren aan de vrijheid.

Johan Carbo




Er is 1 reactie geplaatst


  • Marion | 16 mei 2016

    Mooi en indrukwekkend geschreven, onwerkelijk maar helaas waar gebeurd. Dankbaar dat we nu mogen leven.....


Laat een reactie achter


Uw naam wordt vermeld op de website bij uw reactie. Uw e-mailadres wordt niet op de website getoond en is enkel bekend bij de redactie. ZorgkaartNederland respecteert uw privacy.
Met het inzenden van een reactie geeft u aan akkoord te gaan met de gedragcodes.

Velden met een * zijn verplicht

Partners van ZorgkaartNederland